Diccionario
Aymara - Español
La cultura:

 

Subir - A - CH - CHH - CH' - I - J - K - KH - K' - L - LL - M - N - Ñ - P - PH - P' - Q - QH - Q' - S - T - TH - T' - U - W - Y

K'
Fonema consonántico glotalizado, oclusivo, velar, sordo.

K'acha adj. Lindo, hermoso. Lento, despacio.
K'achachaña v. Decorar,adornar.
K'achaki adj. Atractivo, bonito.
K'achata adv. Despacio.
K'achataki adv. Con calma.
K'achi s. Diente incisivo.
K'aja s. Arroz cocido sin tostar.
K'ajakaja s. Tos fuerte.
K'ajaraña v. Reir a carcajadas.
K'ajiri s. Algo que alumbra muy fuerte.
K'ajkiri adj. Brillante, nuevo.
K'ajlla s. Ranura o abertura pequeña.
K'ajIli s. Especie de hoz.
K'ajtayaña v. Alumbrar, iluminar.
K'ak'a s. Rajadura del terreno.
K'ak'apalla adj. Llorón.
K'ak'ara/k'ak'a s. Cresta de las aves.
K'akalli s. Rajadura de la planta de los pies.
K'akaptaña v. Agrietarse la piel con el frío.
K'akuña v. Moler los granos de quinua cocida con el cucharón de madera.
K'alla s. Ave. Loro, perico.
K'allk'u adj. Agrio, amargo.
K'allk'usiri s. Persona que se amarga.
K'allktata adj. Alimento agriado.
K'allkusiña v. Estar con vinagrera.
K'ama s. Caries dental.
K'amiña v. Dolor de muelas.
K'ana s. Trenza.
K'anaña v. o K'anasiña Trenzar. Trenzarse.
K'anasiyaña v. Trabar los adobes.
K'anchilla adj. Vanidoso.
K'ank'a adj. Sucio. s. Gallo.
K'anthi s. Rueca.
K'anthiña v. Torcer.
K'anuña v. Rumiar.
K'anuri s. Rumiante.
K'añana v. o K'añaña. Quejarse.
K'añasawri s. Escarabajo de color negro y algunas listadas.
K'añayaña v. Fastidiar, molestar.
K'apa s. Objeto delicado, parecido al plático cuando se seca.
K'apaqaña v. o Killpaqaña. Quebrar una parte de algún objeto.
K'apha s. Cartílago.
K'aphalli s. Ardor en los costados del vientre por acumulación de gases, cuando uno corre le da flato.
K'aphu s. Peso exacto. Planta seca.
K'ara p. Salado. s. Tejido tupido.
K'arakiña v. Crujir.
K'araña v. Salar mucho la comida.
K'ari s. Mentira.
K'arintaña p. o K'arintata. Culpado.
K'arintaña v. Calumniar, acusar.
K'arintiri adj. Falso, acusador.
K'arisiri adj. Mentiroso.
K'ask'a adj. Desabrido, agrio. Amargo.
K'assuña v. Secar tubérculos o plantas.
K'astu/Yuqiña s. Palo largo y delgado que se utiliza en las embarcaciones.
K'asu s. Persona desnutrida. Adj. Arrugado.
K'ata adv. Rápido, veloz.
K'atalla adv. Poco.
K'ataru/K'aturu adv. Después, luego.
K'athuntata p. o K'ithuntata. Enredado.
K'awchi adj. Elástíco, flexible.
K'awna sillp'i s. Cáscara de huevo.
K'awna/K'anwa s. Huevo.
K'awniri s. Gallina ponedora.
K'awsi s. Mineral estaño.
K'awsu s. Gancho largo de madera, garabato.
K'awt'ayaña v. Doblar algo.
K'awt'ayiri s. El que dobla.
K'awu adj. Torcido.
K'ayra s. Rana, batracio.
K'chachasiña v. Adornarse.
K'ichi s. Dolor en el estómago.
K'ichinuqaña v. Pellizcar en varios pedazos.
K'ichiña v. Pellizcar a alguien. Cosechar coca.
K'ichiqaña v. Quitar un pedazo a pellizcos.
K'ichxasiri s. Persona que pellizca.
K'ichxataña v. Aumentar pellizcando.
K'ilaña v. Arrancar flores o frutos.
K'ilaqaña p. Mutilado. v. Deshojar. Arrancar las ramas de un árbol.
K'ilaraña v. Quitar.
K'ili s. Forma de tejido en la faja. Huella de zapato.
K'ilik'li s. Ave rapaz pequeña y silvestre.
K'illphaña v. Marcar a los animales en la oreja.
K'illphiña v. Desportillar, desgastar.
K'illphiqata s. Objeto desportillado.
K'inchu s. Cintura.
K'ink'u s. Arcilla fina que sirve para la fabricación de cerámica.
K'ipha s. Papa abandonada desde la anterior cosecha.
K'irsuri s. Persona que cambia el pañal al bebé.
K'iruña s. Pañal de bebé. v. Envolver al niño u objetos.
K'iruraña v. Desenvolver.
K'iruri s. Persona que envuelve al bebé.
K'iruta p. Envuelto.
K'isa s. Fruta seca.
K'isimira putu s. Hormiguero.
K'isimira s. Hormiga.
K'isk'i p. Tupido, apretado.
K'ispiña s. Panecillo hecho de harina de quinua.
K'istuña s. Palito para remover la brasa.
K'isuña v. Raspar.
K'isuraña v. Raspar con algún objeto.
K'itha s. Persona que escapa. Adj. Fugitivo.
K'ithasiña v. Escaparse del hogar.
k'ithu s. Enredo.
K'ithuntaña v. o K'ithuña. Enredar el ovillo.
K'ithuntiri s. El que enreda.
K'ithuta p. Enredado.
K'iwcha s. Hígado.
K'iyaña v. Moler. s. Batán pequeño.
K'iyata p. Molido.
K'iyjaña v. o K'iytaña. Moler a la brevedad posible y que sea bien finito.
K'ithaña s. Objeto para machucar. v. Machucar.
K'ithiri s. Persona hábil con el hacha.
K'uchi adj. Alegre.
K'uchiki adj. Lleno de alegría.
K'uchirt'ayiri s. El que hace alegrar.
K'uchisiña v. Alegrarse.
K'uchisiri s. Persona que se alegra.
K'uchu s. Rincón, ángulo de las paredes.
K'uchunchaña v. Arrinconar las cosas.
K'uchuñchasiña v. Arrinconarse, irse a un rincón.
K'uk'ara adj. De dedos encorvados.
K'uk'illu s. Paralítico. Parálisis de las extremidades.
K'uk'u s. Fruta verde.
K'uku adj. Persona avara.
K'ullujinchu adj. Caprichoso, desobediente.
K'ullaraña v. Despuntar.
K'ullk'u adj. Angosto.
K'ullk'jasiña v. Apretarse.
K'ullu s. Tronco, madera.
K'ulluchasiña v. o K'ullusiña. Obstinarse. Encapricharse.
K'umara s. Saludable, sano.
K'umarachaña v. Sanar a una persona.
K'umarachasiña v. Sanarse poco a poco.
K'umaräña v. Estar sano.
K'umiña v. Censurar. Criticar a una persona.
K'umphita s. Voltear algo al reverso.
K'umpiqaña v. Bajar aIgo que está cubierto por un objeto.
K'umpsuña v. Voltear el sombrero, poner el revés en la cara y viceversa.
K'umpxataña v. Tapar un recipiente con otro.
K'umsuña v. Salir agachándose de algún lugar.
K'umt'aña v. Agacharse.
K'umtata p. Agachado.
K'umu s. Joroba.
K'umu nasani s. Persona que tiene nariz aguileña.
K'umunaqaña v. o K'umuña. Andar cabizbajo. Ir agachado.
K'umkataña v. Acercarse agazapado.
K'uphaña v. Golpear. s. Instrumento para golpear.
K'upjaña v. Dar golpes con el mazo.
K'urk'unaqaña v. Presumir, andar sin dignarse a mirar.
K'urpha s. Terrón. Pedazo de adobe.
K'usa s. Chicha, bebida de maíz fermentada.
K'usani s. Persona que elabora y vende la chicha.
K'usillo s. Payaso. Mono.
K'usillusiña adj. Hacerse al payaso.
K'usiwallu s. Hormiga.
K'usk'u adj. Adulador.
K'usk'uña v. Adular.
K'usu adj. De oreja grande.
K'uthaña v. Golpear algo, desmenuzar. Destruir golpeando, machucando.
K'utharaña adj. Sacar una cosa golpeando.
K'uthasiña v. Chancarse.
K'uti s. Pulga.
K'utirara adj. Pulgoso, persona que tiene pulgas.
K'utjata p. Machucado, partido.
K'utsuña v. Esculpir, hacer obras en escultura.
K'utu s. Alimento a medio cocer.
K'uyaña s. Tristeza.
K'uyk'a/K'ullk'a s. Persona que come poco.
K'uysi s. Conejillo.